Ευρώ ή Δραχμή;

Το ερώτημα ίσως σε λίγο καιρό να έχει πάψει να είναι ερώτημα. Με την εξέλιξη των πολιτικοοικονομικών δεδομένων η Ελλάδα ενδέχεται να επιστρέψει στην δραχμή βίαια , με την θέλησή της ή όχι.
Παρόλα αυτά πρέπει αυτό το ερώτημα να απαντηθεί συστηματικά , αναλύοντας όλα τα στοιχεία . Έχουν λάβει θέση επ΄ αυτού γνωστοί αναλυτές και οικονομολόγοι , πολλές από αυτές θα σας τις παρουσιάσω όπως τις εντόπισα στην αρθρογραφία τους στο διαδίκτυο . Η ανάρτηση αυτή θα παραμείνει στην κορυφή του blog για αρκετό καιρό και θα ανανεώνεται με νέα δεδομένα και απόψεις. Θα προβάλλεται το σύνολο των απόψεων , αλλά κορυφαία θέση θα λαμβάνουν απόψεις ακαδημαϊκών επιστημόνων της οικονομίας διότι θεωρώ ότι η επιστημονική θέαση των πραγμάτων είναι πρωτίστως αναγκαία και κατόπιν η πολιτική . Προσωπικά θεωρώ ότι το ερώτημα είναι τεράστια σημαντικό , αλλά ακόμα ποιο τεράστια σημαντική είναι η οικονομική πολιτική που θα ακολουθηθεί , είτε με την παραμονή στο Ευρώ , είτε με την προσφυγή στην δραχμή.
Στο σημείο που τεχνικά έχουν φτάσει τα πράγματα και οι δύο δρόμοι κρύβουν απίστευτες δυσκολίες , τις οποίες πρέπει να καταγράψουμε να αναλύσουμε.

Γιάννης Βαρουφάκης

Διδάσκει οικονομική θεωρία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ανάρτηση 5/12/11 στο protagon.gr   http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.article&id=10309
«Το ευρώ πεθαίνει. Για αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία. Οι λόγοι έχουν εξηγηθεί πολλές φορές και δεν χρειάζεται να τους επανα-εξηγήσουμε εδώ (για όσους χρειάζονται επανάληψη, βλ. εδώ για μια παλιότερη εξήγηση και εδώ για μια slow motion περιγραφή της αποδόμησης της ευρωζώνης – μια διαδικασία που μπήκε στην τελική ευθεία με την ανόητη 21η Ιουλίου και την ακόμα πιο ανόητη 26η Οκτωβρίου – βλ. το σχετικό παράρτημα).
Ευρώ-δρυός πεσούσης, πολλοί είναι εκείνοι που τείνουν στο λογικοφανές συμπέρασμα: Μια ψυχή που είναι να βγει, ας βγει. Αν η κατάρρευση του ευρώ είναι σχεδόν αναπόφευκτη, και δεδομένου ότι το ισχυρό ευρώ συνθλίβει την ασθενική ελληνική οικονομία, μήπως ήρθε η ώρα της επιστροφής σε εθνικό νόμισμα; Επιστρέψτε μου να απαντήσω άμεσα και κατηγορηματικά: Όχι, δεν έχει έρθει αυτή η ώρα! Και δεν θα έρθει όσο υπάρχει το ευρώ.
…………………..Με μεγάλα ποσά σε ευρώ να κυκλοφορούν ήδη στην αγορά, και ακόμη μεγαλύτερα να έχουν αποθηκευτεί εκτός τραπεζών στα διαφόρων ειδών σεντούκια ανά την επικράτεια και σε ξένους λογαριασμούς στο εξωτερικό, η έκδοση νέου νομίσματος θα δημιουργήσει μια διπλή, διαιρεμένη οικονομία. Από την μία θα έχουμε τις περισσότερες αποταμιεύσεις σε ευρώ. Από την άλλη θα έχουμε τους μισθούς και τις συντάξεις να βγαίνουν από τα ΑΤΜ των τραπεζών σε δραχμές. Με το που θα εισπράττονται, οι πολίτες θα προσπαθούν να ανταλλάσσουν τις δραχμές σε ευρώ, γνωρίζοντας ότι σε μερικές ώρες οι δραχμές τους θα υποτιμηθούν. Έτσι, θα έχουμε δύο Ελλάδες. Την Ελλάδα εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση σε ευρώ, και οι οποίοι θα εγκλωβιστούν σε μια τριτοκοσμική Ελλάδα. Και την Ελλάδα που έχουν πρόσβαση σε ευρώ η εξουσία των οποίων θα είναι μεγάλη επί των υπόλοιπων.
…………………Πρώτον, δεν συζητάμε την επιστροφή στην δραχμή όσο το ευρώ υφίσταται αλλού. (Αν το ευρώ πεθάνει, και το σκεπάσει η ταφόπλακα, τότε η δημιουργία ενός νέου νομίσματος θα είναι εύκολη υπόθεση.) …………….»
Συνιστάται η ανάγνωση όλης της ανάρτησης για πλήρη κατανόηση του περιεχομένου του.

Άποψη δεύτερη

Νίκος Βαρσακέλης  – Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Α.Π.

Ευρώ ή τάλαντα; Ιδού το δίλημμα!

http://nikosvarsakelis.blogspot.com/2011/11/blog-post_19.html

»…………….Η επιχειρηματολογία των υποστηρικτών της αποχώρησης από την ευρωζώνη βασίζεται σε δυο πυλώνες. Πρώτον, ότι με το νέο νόμισμα η χώρα θα διαχειριστεί καλύτερα το δημόσιο χρέος και δεύτερον, ότι η Ελλάδα θα βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά της λόγω της υποτίμησης του νέου νομίσματος, αυξάνοντας κατά αυτόν τρόπο τις εξαγωγές της.

Η βασική ιδέα των υποστηρικτών της εξόδου από το ευρώ έγκειται στην αυτόματη μετατροπή του δημοσίου χρέους στο νέο εθνικό νόμισμα, ας το ονομάσουμε για την συζήτηση «τάλαντο», και ταυτόχρονα στην κοπή εκ μέρους της  Τράπεζας της Ελλάδος πληθώρας ταλάντων για να πληρωθούν τα χρέη. Είναι όμως έτσι εύκολα τα πράγματα;
Ας ξεκινήσουμε με την σύνθεση του δημοσίου χρέους. Από το σημερινό χρέος των 360 περίπου δις ευρώ, τα 110 είναι διακρατικά χρέη και χρέη προς το ΔΝΤ και κατά συνέπεια δεν μπορούν να μετατραπούν σε εθνικό νόμισμα. Το ίδιο επίσης συμβαίνει και με τα ομόλογα του δημοσίου χρέους που η ΕΚΤ έχει στο χαρτοφυλάκιο της, περίπου 50 δις ευρώ. Συνεπώς, από το σύνολο του δημοσίου χρέους, τα 160 δις ευρώ θα εξακολουθήσουν να είναι εκφρασμένα σε ευρώ. Άρα μόνο τα 200 δις ευρώ, που είναι το χρέος στα χέρια των ιδιωτών (αυτό για το οποίο θα γίνει το PSI), μπορούν, με ειδικό νόμο, να μετατραπούν σε ομόλογα εκφρασμένα σε τάλαντα.
Με την εισαγωγή του τάλαντου, η ελληνική κυβέρνηση έχει πλέον δύο επιλογές ως προς το χρέος των 200 δις ευρώ:
Η πρώτη επιλογή, προκειμένου να μην διαταράξει τις σχέσεις της με τις διεθνείς χρηματαγορές και να εξασφαλίσει την διαρκή χρηματοδότηση, είναι να διατηρήσει το δημόσιο χρέος εκφρασμένο σε ευρώ. Σε αυτήν την περίπτωση θα πρέπει να συλλέγει τάλαντα στο εσωτερικό, να τα μετατρέπει σε ευρώ με την εκάστοτε συναλλαγματική ισοτιμία ταλάντου-ευρώ και να πληρώνει τους ομολογιούχους σε ευρώ. Όπως έχει εκφραστεί από πολλούς οικονομολόγους, και από αυτούς που εισηγούνται την επιστροφή σε εθνικό νόμισμα, το τάλαντο θα υποτιμηθεί αμέσως μετά την εισαγωγή του, έναντι του ευρώ. Σε αντίθετη περίπτωση δεν έχει νόημα η έξοδος από το ευρώ. Με μια άμεση υποτίμηση της τάξης του 40%, διότι μικρότερη υποτίμηση δεν αξίζει το κόστος της αποχώρησης, το συνολικό δημόσιο χρέος θα αυξηθεί κατά 40%, εκφρασμένο σε τάλαντα. Δεν εξετάζω την παραπέρα υποτίμηση του τάλαντου ως προς το ευρώ, που θα προκύψει όταν το ελληνικό κράτος θα βγει στην αγορά συναλλάγματος να προσφέρει τάλαντα και να ζητά ευρώ για πληρώσει τους ομολογιούχους, με αποτέλεσμα την κατολίσθηση (όχι ολίσθηση) του νέου εθνικού νομίσματος. Συνεπώς, η επιλογή της έξοδου από το ευρώ και η ταυτόχρονη διατήρηση του δημοσίου χρέους εκφρασμένου σε ευρώ δεν συμφέρει την χώρα.
Η δεύτερη επιλογή που θα έχει η ελληνική κυβέρνηση είναι με νόμο που θα ψηφίσει η ελληνική βουλή, να μετατρέψει όλο το δημόσιο χρέος που βρίσκεται σε χέρια των ιδιωτών ομολογιούχων στο νέο εθνικό νόμισμα, το τάλαντο. Προφανώς, η μετατροπή θα γίνει με την ισοτιμία που θα ισχύει όταν θα εισαχθεί το τάλαντο. Εάν ισχύσει αυτό που γράψαμε παραπάνω, τότε αυτομάτως το δημόσιο χρέος θα μετατραπεί σε τάλαντο και θα είναι αυξημένο κατά 40% σε σχέση με πριν. Στην περίπτωση αυτή, οι ιδίωτες ομολογιούχοι έχουν δύο επιλογές: είτε να αποδεχθούν την μετατροπή του ομολόγου σε τάλαντα είτε να μην την αποδεχθούν και να προσφύγουν στα δικαστήρια κατά του ελληνικού κράτους.
Στην περίπτωση που επιλέξουν να αποδεχθούν την μετατροπή και να μην προσφύγουν στα δικαστήρια, τότε στην αγορά των ελληνικών ομολόγων θα απαιτούνται πολύ υψηλά επιτόκια για να δανείσουν το ελληνικό κράτος, όπως αυτά που πλήρωνε η χώρα στην δεκαετία του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Τώρα όμως το επιτόκιο θα είναι ακόμη μεγαλύτερο λόγω της παντελούς έλλειψης αξιοπιστίας της χώρας στις διεθνείς αγορές κεφαλαίων. Έτσι ένα επιτόκιο σαν και αυτό που πλήρωσε η κυβέρνηση Ζολώτα το 1989 (25%) δεν πρέπει να θεωρείται εξωπραγματικό, δεδομένων των συνθηκών. Με επιτόκιο 25% σε 3,5 χρόνια περίπου το χρέος διπλασιάζεται. Άρα και σε αυτήν την επιλογή το κόστος για την χώρα, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, είναι τεράστιο.
Η δεύτερη επιλογή που έχουν οι ομολογιούχοι είναι να προσφύγουν στα δικαστήρια κατά του ελληνικού κράτους, διότι η μετατροπή ενός ομολόγου εκφρασμένου σε ευρώ (καλό ομόλογο) σε ομόλογο εκφρασμένο σε τάλαντα (κακό ομόλογο) προκαλεί μειώσει της προσωπικής τους περιουσίας, η οποία γίνεται με νόμο και δεν είναι αποτέλεσμα των συνθηκών της αγοράς. Βέβαια, θα αναρωτηθεί ο αναγνώστης, γιατί οι τότε ομολογιούχοι δεν προσέφυγαν στην δικαιοσύνη όταν έγινε η μετατροπή των δραχμικών ομολόγων σε ομόλογα ευρώ. Διότι τότε βελτιώθηκε η περιούσια τους αντικαθιστώντας το κακό ομόλογο με ένα καλό ομόλογο χαμηλού κινδύνου.
Οι ομολογιούχοι θα ζητήσουν:
Είτε κατάργηση του νόμου και κατά συνέπεια τα ομόλογά τους να εξακολουθήσουν να εκφράζονται σε ευρώ. Σε αυτή την περίπτωση, εάν δικαιωθούν, τότε η ανάλυση ανάγεται στη περίπτωση που εξετάσαμε παραπάνω για την έκφραση του χρέους σε ευρώ.
Είτε θα ζητήσουν χρησιμοποιώντας διεθνείς συνθήκες και το ελληνικό σύνταγμα (συνταγματολόγος μπορεί εξηγήσει επακριβώς το πως και γιατί) την ενεργοποίηση κατάσχεσης των ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων του δημοσίου τα οποία δεν υπόκεινται σε ασυλία, όπως για παράδειγμα τα εμπορικά ακίνητα και εταιρίες του δημοσίου.
Το δικαστήριο και σε τελικό βαθμό το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εάν δικαιώσει τους ομολογιούχους, τότε το ελληνικό κράτος δεν κερδίζει τίποτε σε σχέση με αυτά τα οποία θέλει να αποφύγει, όπως διατείνονται οι υποστηρικτές της αποχώρησης από το ευρώ.
Σε περίπτωση που το δικαστήριο δεν δικαιώσει τους ομολογιούχους, τότε επανερχόμαστε στην περίπτωση της μη προσφυγής των ομολογιούχων, που εξετάσαμε  παραπάνω, με το αντίστοιχο κόστος.
Συμπέρασμα, σε όλες τις εναλλακτικές περιπτώσεις που παρουσιάσαμε προκύπτει ότι, λόγω της αποχώρησης της Ελλάδας από το ευρώ, το κόστος σε όρους δημοσίου χρέους θα αυξηθεί σημαντικά σε σχέση με την σημερινή κατάσταση. Αξίζει τον κόπο; Η άποψη μου είναι πως όχι.»
Άποψη τρίτη
Αθήνα, 20. Οκτωβρίου 2011
 ……………Τι θα σήμαινε έξοδος από αυτήν και ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις για τη «δραχμή» ή το οποιοδήποτε νέο νόμισμα;  
Θα σήμαινε την αρχή της διάλυσης της Ευρωζώνης – παράλληλα με την επιδρομή των καταναλωτών (bank run) στις τράπεζες της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας κλπ., η οποία θα οδηγούσε σε μία μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση.
Όσον αφορά την πατρίδα μας, η συμμετοχή στο κοινό νόμισμα είναι ουσιαστικά το μοναδικό όπλο της, απέναντι στους πάσης φύσεως εισβολείς. Η Ελλάδα διέθετε μία σχετικά εύρυθμη οικονομία, πριν ακόμη υιοθετήσει το κοινό νόμισμα – οπότε είχε τη δυνατότητα να επιβιώσει. Έκτοτε όμως, οι καταστάσεις έχουν αλλάξει δραματικά, αφού έχουμε σπαταλήσει πάρα πολλά χρήματα, έχουμε υπερχρεωθεί, δεν έχουμε καμία πρόσβαση στις αγορές, η χώρα μας έχει σχεδόν εξ ολοκλήρου «αποβιομηχανοποιηθεί» και παράγει ελάχιστα προϊόντα  – γεγονός που της έχει στερήσει πλέον αρκετά από τα πλεονεκτήματα που διέθετε. Παράλληλα, είναι στο στόχαστρο όλων των μεγάλων δυνάμεων, καθώς επίσης των διεθνών κερδοσκόπων, ενώ δεν είναι φυσικά σε θέση να τους αντιμετωπίσει «μετωπικά».
Ουσιαστικά δηλαδή, όταν αναφερόμαστε σε «μονομερή» έξοδο από το Ευρώ και επιστροφή στη δραχμή, αναπολούμε ρομαντικά το παρελθόν και το τότε βιοτικό μας επίπεδο, όπως αναπολεί κάποιος τα παιδικά του χρόνια, χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι, οι συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά και πως θα ήταν μάλλον αδύνατον να επιβιώσουμε, με την υποτίμηση που θα ακολουθούσε (50-90%) – η οποία θα εξακόντιζε το εξωτερικό χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, στα ύψη, θα μείωνε τις αμοιβές σε επίπεδα εξαθλίωσης, όπως επίσης όλες τις αξίες (ακίνητα κλπ.).
Παράλληλα, θα ήταν πολύ δύσκολο να ανταπεξέλθουμε με τον πληθωρισμό, με την αδυναμία εισαγωγών (κυρίως ενέργειας και πρώτων υλών), οι οποίες απαιτούν «σκληρό νόμισμα», με την ανεργία και με τόσα άλλα, τα οποία είναι αδύνατον να προβλέψουμε με κάποια σχετική ασφάλεια (άρθρο μας). Τέλος ας μην ξεχνάμε ότι, η ανεργία ύψους 30%, ο υπερπληθωρισμός και η ύφεση, καθώς επίσης μία γενικευμένη οργή για αυτό που φάνταζε ως μία παγκόσμια συνωμοσία εις βάρος της χώρας, ήταν αυτό που αποτέλεσε γόνιμο έδαφος για την ανάληψη της εξουσίας από το ναζισμό στη Γερμανία – ένα «δίδαγμα» της Ιστορίας, το οποίο δεν θα έπρεπε να υποτιμάμε.  ………………
‘Αποψη τέταρτη
Θεόδωρος Μαριόλης*, Αν. Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης, Πάντειο Πανεπιστήμιο
Σημείωση του paragoume.wordpress.com
Το παρακάτω άρθρο έχει επιστημονική προσέγγυση του θέματος αρκετά εκλαικευμένη σε βαθμό να είναι κατανοητή.
Αξίζει να αφιερώσετε χρόνο και προσοχή να το κατανοήσετε .

Η Οικονομική Πολιτική Εντός και Εκτός Ευρώ

http://stopeuroee.wordpress.com/2011/10/09/%CE%B7-%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CE%BD%CF%84%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5%CE%BA%CF%84%CF%8C%CF%82

………………………1. Με ποια μέσα οι αρχές μίας οικονομίας δύνανται να ρυθμίζουν την κατάστασή της;

Ως γνωστόν, με τα ακόλουθα: (i). Δημοσιονομικά. (ii). Νομισματικά.(iii). Συναλλαγματικά.

(iv). Εμπορικά (δασμολογικές και μη δασμολογικές μορφές προστασίας). (ν). Εισοδηματικά.

………………..

3.  Σε ποια κατάσταση βρίσκεται η ελληνική οικονομία;

(i). Συμμετέχει στη Ζώνη του Ευρώ: Άρα, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει νομισματική, συναλλαγματική και εμπορική πολιτική. Απομένουν, λοιπόν, η δημοσιονομική και η εισοδηματική πολιτική. Και για αυτές, όμως, υπάρχουν a priori περιορισμοί:

–   Η κατά σειρά πρώτη περιορίζεται από το «Σύμφωνο Σταθερότητας».

–   Η δεύτερη από την ελευθερία της κίνησης των χρηματικών κεφαλαίων, πράγμα που σημαίνει την τάση ενός διεθνώς ενιαίου επιτοκίου και, άρα, ενός διεθνώς ενιαίου κόστους παραγωγής ανά μονάδα κεφαλαίου. Συνεπώς, η κύρια μεταβλητή έλεγχου της εισοδηματικής πολιτικής είναι οι μισθοί (και όχι τα κέρδη).

(ii). Επίσης, στην τρέχουσα περίοδο η ελληνική οικονομία εμφανίζει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

Χαρακτηριστικό1. Υψηλά ελλείμματα (και χρέη) του δημοσίου και του εξωτερικού τομέα (δηλ. «δίδυμα ελλείμματα»).

Χαρακτηριστικό2. Επιτόκια εξυπηρέτησης του δημοσίου και του εξωτερικού χρέους που υπερβαίνουν σημαντικά το ρυθμό μεταβολής του Ακαθαριστου.Εγχ.Προιόντος , άρα ισχυρή τάση ανόδου αυτών των χρεών ως ποσοστά του Α.Εγχ.Π..

Χαρακτηριστικό3. Κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος που αυξάνεται πιο γρήγορα από ό,τι των υπολοίπων χωρών και, συνεπώς, μειούμενη διεθνή ανταγωνιστικότητα: Για την περίοδο 2001-2009, η σωρευτική μείωση εκτιμάται (από την ΤτΕ αλλά και άλλους μελετητές) στο 27.7%, ως προς την παγκόσμια οικονομία, και στο 17.1%, ως προς τη ΖΕ.

Βασικό (με τη μαθηματική έννοια του όρου) είναι το Χ3, διότι παράγει, όπως μπορεί να αποδειχθεί, τα Χ1 και Χ2. Συνεπώς, η αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικονομίας έχει ως αναγκαία συνθήκη την αύξηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της (αναλυτικά, βλ. : Μαριόλης και Παπουλής, 2010α, β, και Μαριόλης, 2011).

4.  Με ποια μέτρα μπορεί να σταθεροποιηθεί η κατάσταση της ελληνικής
οικονομίας παραμένοντας στο ευρώ;

Με τα ακόλουθα δύο:

Μέτρο1. Μείωση των κρατικών δαπανών-αύξηση φόρων. Μέτρο2. Μείωση των μισθών («εσωτερική υποτίμηση»).

Το Μ1 (καθαυτό) οδηγεί σε μείωση του προϊόντος και σε βελτίωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Υπό τις «ηρωικές» προϋποθέσεις ότι το Μ2 δεν μειώνει την ενεργό ζήτηση (αυτό συμβαίνει οπωσδήποτε όταν οι ροπές προς κατανάλωση από μισθούς και κέρδη είναι ίσες μεταξύ τους, πράγμα που δεν ισχύει: η κατά σειρά πρώτη ροπή είναι, συστηματικά, μεγαλύτερη από τη δεύτερη) και ότι όντως θα αυξήσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητα, οδηγεί σε αύξηση του προϊόντος και σε βελτίωση του δημοσιονομικού ελλείμματος και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.

5.  Ποιες οι επιπτώσεων αστών των μέτρων;

Σχετικά με το Μ1: Μπορεί να εκτιμηθεί ότι, για την ελληνική οικονομία, κάθε μείωση του ποσοστού των κρατικών δαπανών στο Α.Εγχ.Π κατά 1% οδηγεί σε μείωση του Α.Εγχ.Π κατά 1.71%. Συνεπώς, ο ισοσκελισμός του πρωτογενούς ελλείμματος (ήταν στο 8% του Α.Εγχ.Π το 2009) προϋποθέτει μείωση των δαπανών στο Α.Εγχ.Π κατά 17%, η οποία συνεπάγεται τη συνολική (μακροχρόνια) μείωση του Α.Εγχ.Π κατά 29%. [1]

Σχετικά με το Μ2: είναι δύσκολο να εκτιμηθεί το εάν θα οδηγήσει σε βελτίωση της ανταγωνιστικότητας, διότι το ζήτημα εξαρτάται όχι μόνον από τη μείωση των ελληνικών μισθών αλλά και από την εξέλιξη (i) των μισθών στον υπόλοιπο κόσμο, (ii) της παραγωγικότητας της εργασίας στην Ελλάδα σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο, και (iii) της τρέχουσας και της προσδοκώμενης ονομαστικής συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ. Δύο παρατηρήσεις, όμως:

(i). Οι μισθοί στην Ελλάδα διατηρούνται, επί δεκαετίες, συγκριτικά χαμηλοί χωρίς να βελτιώνεται η ανταγωνιστικότητα της (βλ. και Μαριόλης, 2010). (ii). Εκτιμώ ότι η επί τρεις περίπου δεκαετίες έκθεση της οικονομίας στη διεθνή αγορά, η οποία οδήγησε στην ανάπτυξη (στη συρρίκνωση) των τομέων παραγωγής μη διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών (των τομέων παραγωγής διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών), έχει διαμορφώσει μία αυξανόμενη ροπή προς εισαγωγές και έναν μειούμενο βαθμό αύξησης των καθαρών εξαγωγών σε βελτιώσεις της ανταγωνιστικότητας (αναλυτικά, βλ. Μαριόλης και Παπουλής, 2010α, Ενότητες 3 και 4). Άρα, φαίνεται ότι απαιτείται μία ιδιαίτερα ισχυρή μείωση των μισθών προκειμένου να υπάρξουν (ενδεχομένως) σημαντικά αποτελέσματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, στο προϊόν και στο δημοσιονομικό έλλειμμα.

6.  Υπάρχουν εναλλακτικά μέτρα; Εάν όχι, τότε ποιες οι επιπτώσεις της επιστροφής σε υποτιμημένη δραχμή;

Θα έχει γίνει αντιληπτό ότι τα προαναφερθέντα δύο μέτρα είναι και αυτά που έχουν πράγματι ληφθεί. Αν και θα τα συζητούσα με ενδιαφέρον, δεν μπορώ να δω την ύπαρξη εναλλακτικών μέτρων εντός Ζώνης του Ευρώ.

Ποιες θα ήταν οι επιπτώσεις μίας επιστροφής σε υποτιμημένη δραχμή; ……………………………………….

(i). Με την υποτίμηση αυξάνονται «ακαριαία» οι τιμές των αλλοδαπών εμπορευμάτων σε δραχμές και, άρα, μειώνεται η ημεδαπή ζήτηση για αυτά. Παράλληλα, μειώνονται οι τιμές των ημεδαπών εμπορευμάτων σε αλλοδαπό νόμισμα και, άρα αυξάνεται η αλλοδαπή ζήτηση για αυτά. Έτσι, το εξωτερικό ισοζύγιο της ημεδαπής τείνει να βελτιωθεί, το προϊόν της να αυξηθεί και το δημοσιονομικό έλλειμμα να μειωθεί.

(ii). Όμως, εκείνα τα αλλοδαπά εμπορεύματα, τα οποία χρησιμοποιούνται ως μέσα παραγωγής, αυξάνουν το κόστος παραγωγής των ημεδαπών εμπορευμάτων. Κατά συνέπεια, η διεθνής ανταγωνιστικότητα δεν αυξάνεται κατά το ποσοστό της υποτίμησης αλλά κατά ένα μικρότερο ποσοστό. Και, όχι μόνον: αυτή η διαδικασία συνεχίζεται επ’ άπειρον και, τελικά, οι θετικές επιπτώσεις της εξανεμίζονται, μακροχρονίως, μέσω του πληθωρισμού που η ίδια δημιουργεί.

(iii). Από ποια άποψη είναι προτιμητέα και από ποια όχι;

–       Καταρχάς, ενδείκνυται για την τόνωση της ζήτησης, όταν η οικονομία έχει δημοσιονομικά ελλείμματα και, συνεπώς, η δημοσιονομική επέκταση θα τα επιβαρύνει. Επίσης, είναι προτιμητέα συγκριτικά με την «εσωτερική υποτίμηση», ακριβώς επειδή δεν προαπαιτεί τη μείωση των μισθών (με ό,τι αρνητικές συνέπειες έχει αυτή η μείωση για τη ζήτηση) και την ύφεση-ανεργία προκειμένου να μειωθούν οι τιμές και να βελτιωθεί (ενδεχομένως) η ανταγωνιστικότητα, αλλά βελτιώνει αμέσως την τελευταία.

–       Δεν είναι προτιμητέα όταν υπάρχει σοβαρή πιθανότητα ανάπτυξης προσδοκιών για έναν κύκλο συνεχών υποτιμήσεων και, έτσι, προκληθεί «φυγή κεφαλαίων». Σε αυτήν την περίπτωση, οι αρχές αναγκάζονται, αρχικά, να αυξήσουν τα επιτόκια, πράγμα που έχει αρνητικές επιπτώσεις στη ζήτηση, και, τελικά, όταν αρχίσουν να εξαντλούνται τα συναλλαγματικά αποθέματα, να υποτιμήσουν εκ νέου το νόμισμα, πράγμα που ενδέχεται να οδηγήσει την οικονομία σε υπερπληθωρισμό.[2]

Συγκεκριμένα, τώρα, για την ελληνική οικονομία οι επιπτώσεις από μία ονομαστική υποτίμηση της τάξης του 50% θα είναι οι εξής: [3] 1. Σύμφωνα με τα τρία εναλλακτικά σενάρια του πολυτομεακού υποδείγματος, που συγκροτήθηκε στο Μαριόλης et al. (1996), και στοιχεία από τον Συμμετρικό Πίνακα Εισροών- Εκροών (SIOT) της ελληνικής οικονομίας, για το έτος 2005 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία), ο οποίος συναθροίζει το σύνολο των εγχωρίως παραγομένων εμπορευμάτων σε 59, εκτιμάται ότι οι ετήσιοι ρυθμοί πληθωρισμού (σε όρους ακαθάριστης αξίας εγχώριας παραγωγής) θα είναι αυτοί που εμφανίζονται στον Πίνακα 1 (αναλυτικά, βλ. Κάτσινος, 2011, και Μαριόλης και Κάτσινος, 2011).

Πίνακας 1. Οι ετήσιοι ρυθμοί πληθωρισμού μετά την υποτίμηση κατά 50%

Έτος Σενάριο 1 Σενάριο 2 Σενάριο 3
1 9.29% 5.31% 5.31%
2 5.96% 3.84% 1.59%
3 4.27% 2.99% 0.51%
4 3.26% 2.44% 0.16%
5 2.58% 2.06% 0.05%
  1. 2.    Η διεθνής ανταγωνιστικότητα (σε όρους πραγματικής συναλλαγματικής ισοτιμίας) θα αυξηθεί στο πρώτο έτος κατά 37.2% με 42.4%.[4] Στο δεύτερο έτος θα υπάρχει (σύμφωνα με τα δύο χειρότερα σενάρια) ένα κέρδος ανταγωνιστικότητας (σε σχέση με το αρχικό έτος) 29.5% με 37.2%. Και στο τρίτο, 24.2% με 33.2% (ibid).
  2. 3.    Σύμφωνα με το χειρότερο σενάριο, απαιτούνται περί τα 15 -16 έτη ούτως ώστε να αυξηθεί το ημεδαπό επίπεδο των τιμών κατά 45%-46% και, επομένως, να εξανεμισθούν, πρακτικά, τα οφέλη της υποτίμησης στη διεθνή ανταγωνιστικότητα. Με άλλα λόγια, διαφαίνεται ότι η υποτίμηση θα δημιουργήσει συνθήκες ανάπτυξης για όχι σύντομο χρονικό διάστημα.
  3. 4.    Έχει εκτιμηθεί (από μελετητές του ΔΝΤ και της ΤτΕ) ότι η ελαστικότητα όγκου των εξαγωγών ως προς τη διεθνή ανταγωνιστικότητα είναι μεταξύ 0.60 και 0.71, ενώ η ελαστικότητα όγκου των εισαγωγών είναι μεταξύ -0.90 και -0.92. Εφόσον η ανταγωνιστικότητα θα αυξηθεί κατά 37.2%, έπεται ότι:

(i). Οι εξαγωγές (48.24 δισ. ευρώ το 2010, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛ.ΣΤΑΤ.) θα αυξηθούν κατά 22.3% με 26.4% (σε όρους όγκου) και οι εισαγωγές (67.71 δισ. ευρώ) θα μειωθούν κατά 33.4% με 34.2% (σε όρους όγκου). Έτσι, το ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών θα βελτιωθεί: από -19.5 δις ευρώ θα κατέλθει στα -128.1 εκατ. με -2.1 δισ. ευρώ.

(ii). Λόγω αυτής της βελτίωσης του ισοζυγίου, to Α.Εγχ.Π (230.2 δισ. ευρώ το 2010) θα ανέλθει κατά 7.3% με 8.4% σε πραγματικούς όρους. [5] (iii). Η αύξηση του Α.Εγχ.Π, η επακόλουθη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, και η αύξηση του ρυθμού πληθωρισμού τείνουν να μειώσουν το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του Α.Εγχ.Π.. Παράλληλα, η βελτίωση του ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, η επακόλουθη αύξηση του Α.Εγχ.Π, και η αύξηση του ρυθμού πληθωρισμού τείνουν, επίσης, να μειώσουν το εξωτερικό χρέος ως ποσοστό του Α.Εγχ.Π.. Από την άλλη πλευρά, η μεταβολή της συναλλαγματικής ισοτιμίας, αυτή καθαυτή, τείνει να χειροτερεύσει αυτά τα ποσοστά. Ακριβώς επειδή το ποσοστό της υποτίμησης είναι υψηλό και το μεγαλύτερο μέρος του δημοσίου χρέους είναι εξωτερικό, εκτιμώ ότι η συνολική επίπτωση δεν επαρκεί για να σταθεροποιήσει τα δύο ποσοστά και, συνεπώς, απαιτείται αναδιαπραγμάτευση του χρέους.[6]

7. Ποια άλλα μέτρα απαιτούνται εκτός ευρώ;

Με την έξοδο από το ευρώ ανακτούνται, καταρχήν, και τα πέντε μέσα οικονομικής πολιτικής. Κατά τη γνώμη μου, το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι εάν θα επιδιωχθεί σταθεροποίηση της νέας ισοτιμίας της δραχμής ή εάν θα αφεθεί σε ελεύθερη διακύμανση. Αυτή τη στιγμή μάλλον κλίνω προς την πρώτη επιλογή, προκειμένου να δημιουργηθεί περιβάλλον σταθερότητας. Έτσι, όμως, προκύπτουν δύο προβλήματα: πρώτον, αδρανοποιείται το μέσο της νομισματικής πολιτικής (βλ. ερώτημα 2, Π2), και, δεύτερον, η ΚΤ πρέπει να έχει επαρκή συναλλαγματικά αποθέματα για να υποστηρίζει αυτό το επίπεδο ισοτιμίας, ιδίως εάν αρχίσουν να αναπτύσσονται προσδοκίες ότι δεν είναι διατηρήσιμο. Βέβαια, οι προσδοκίες δεν αναπτύσσονται στο κενό, αλλά όταν οι αγορές ανιχνεύουν αντίφαση στο συνολικό μείγμα της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής ή διαρθρωτικές ανισορροπίες στην παραγωγική βάση. Και τα δύο προβλήματα δύνανται να αντιμετωπισθούν, έστω σε ορισμένο βαθμό, με τον περιορισμό της κινητικότητας των χρηματικών κεφαλαίων. Έτσι, το μέσο της νομισματικής πολιτικής καθίσταται ενεργό και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για π.χ. τη νομισματική χρηματοδότηση του δημοσίου ελλείμματος.[7]

Αν και πολύ σημαντικά, τελικά όλα τα προηγούμενα συνιστούν ρυθμίσεις από την πλευρά, κυρίως, της μακροοικονομικής ζήτησης ή, αλλιώς, βραχυχρόνια υποστυλώματα. Το κρίσιμο είναι η μεσο-μακροχρόνια δημιουργία παραγωγικής βάσης μέσω της μερικής υποκατάστασης των εισαγωγών και εξειδίκευσης στα εμπορεύματα που οικονομία εμφανίζει ή δύναται να εμφανίσει «δυναμικά συγκριτικά πλεονεκτήματα». Σε συνάφεια, τέλος, δεν είναι διόλου τυχαίο ότι ορισμένες από τις χώρες που δεν αποδέχονται τα αξιώματα της παγκοσμιοποίησης αναπτύσσουν μία νέου τύπου διεθνή συνεργασία. Αναφέρομαι, φυσικά, στην «Μπολιβαριανή Συμμαχία για τους Λαούς της Αμερικής» (ALBA, στα ισπανικά), η οποία αφορά σε συνολικό πληθυσμό της τάξης των 70 εκατομμυρίων και βασίζεται, σύμφωνα με τις διακηρύξεις της, στην αμοιβαία οικονομική βοήθεια, στον αντιπραγματισμό και στη μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας, παρά στην απελευθέρωση του διεθνούς εμπορίου που στοχεύει στη μεγιστοποίηση του ποσοστού κέρδους. Νομίζω ότι οι χώρες του ευρωπαϊκού «Νότου» έχουν πολλά να διδαχθούν από αυτό το εγχείρημα.

Άποψη πέμπτη

Δημήτρης Καζάκης είναι οικονομολόγος-αναλυτής

Πρέπει να τονιστεί για την αντικειμενικότητα του Blog ότι ο κος Καζάκης σήμερα είναι μέλος πολιτικού χώρου και όχι αμιγής οικονομολόγος .Οι θέσεις του δημοσιεύονται καταχρηστικά .

Τι θα γίνει με την επιστροφή στη δραχμή;

http://dimitriskazakis.blogspot.com/2011/06/blog-post_6317.html

………………Όπως και να έχει, η πρόταση για επιστροφή σε εθνικό νόμισμα έχει να κάνει με δυο άμεσες συνθήκες: Την μη αναγνώριση και διαγραφή του χρέους, αφενός και αφετέρου, την επαναφορά ενός εθνικού νομίσματος σε ριζικά διαφορετική λογική από αυτήν που υπήρχε την εποχή της παλιάς δραχμής.

Τι θα συμβεί; Καταρχάς δεν θα το κρατήσουμε κρυφό. Δεν μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο και ούτε χρειάζεται να γίνει. Η γνώση, η εγρήγορση και η συμμετοχή του λαού είναι βασικό στοιχείο μιας τέτοιας δραστικής αλλαγής. Επίσης η υιοθέτηση του νέου εθνικού νομίσματος δεν γίνεται μέσα σ’ ένα σαββατοκύριακο. Χρειάζονται έξη με οχτώ μήνες προετοιμασία. Το μεσοδιάστημα αυτό για να κρατηθεί η νομισματική κυκλοφορία στο ελάχιστο δυνατό θα πρέπει άμεσα να γίνουν τα εξής:
-Να εθνικοποιηθεί η Τράπεζα της Ελλάδας και να απαιτηθεί ο επαναπατρισμός του νομισματικού χρυσού της χώρας.
-Να εθνικοποιηθούν οι μεγαλύτερες ιδιωτικές τράπεζες που έτσι ή αλλιώς επιδοτούνται αδρά σήμερα από το δημόσιο. Η εξυπηρέτηση όλων των δανείων παγώνει και διαγράφονται υποχρεώσεις και οφειλές προς το εξωτερικό.
-Να δεσμευτούν τα ρευστά διαθέσιμα και ο χρυσός που υπάρχουν στους επιχειρηματικούς ομίλους, αλλά και σε ιδιωτικά χέρια. Αυτό θα γίνει με την εγκατάσταση επιτροπών ελέγχου στους επιχειρηματικού ομίλους με μικτή σύνθεση κράτους-εργαζομένων.
-Να καταργηθούν όλες οι επιχειρηματικές μορφές ευκαιρίας (υπεράκτιες, χαρτοφυλακίου, κοκ) και να δεσμευτούν από το δημόσιο το σύνολο της κινητής και ακίνητης περιουσίας που διαθέτουν στην ελληνική επικράτεια.
-Να απαγορευτεί η εξαγωγή κεφαλαίου μέχρι νεωτέρας και να επιβληθεί έκτακτη εισφορά επί του κεφαλαίου (capital levy) με καταβολή εντός δυο μηνών από όλες τις μεγάλες ιδιωτικές επιχειρήσεις και ιδίως τις πολυεθνικές.
-Να αποτραπεί το δόλιο κλείσιμο επιχειρήσεων με επιβολή ειδικών απαγορευτικών προστίμων και δήμευση περιουσιακών στοιχείων.
-Να περιοριστεί δραστικά το σκουπιδαριό που εισάγεται στην χώρα από τις πολυεθνικές και να επιβληθεί υψηλός δασμός εισαγωγής σε πολυτελή είδη και προϊόντα.
-Να συναφθούν ειδικές προγραμματικές συμφωνίες διακρατικής συνεργασίας για όσα εισαγόμενα αγαθά είναι απαραίτητα για την οικονομία και την εσωτερική κατανάλωση (καύσιμα, πρώτες ύλες, τρόφιμα, φάρμακα, κοκ)
-Να αξιοποιηθεί η δυνατότητα παραγωγής μεταποιημένου χρυσού 9 τόνων ετήσια, αφού εθνικοποιηθούν τα ορυχεία, με την έκδοση από την κεντρική τράπεζα ειδικών ομολόγων χρυσού για την εισροή συναλλάγματος.
-Να εθνικοποιηθεί ο ορυκτός πλούτος της χώρας (νικέλιο, βωξίτης, λιγνίτης, κοκ) και να αξιοποιηθεί για συμφωνίες με το εξωτερικό για την παραγωγική τους αξιοποίηση και την άμεση εισροή συναλλάγματος.
-Να ανοίξουν άτοκοι αλληλόχρεοι λογαριασμοί με τις εξαγωγικές επιχειρήσεις, οι οποίες κι αυτές θα τεθούν υπό άμεσο κρατικό και εργατικό έλεγχο.
Μέτρα σαν κι αυτά έχουν σαν σκοπό να διαφυλάξουν την νομισματική κυκλοφορία για το μεσοδιάστημα που χρειάζεται έως ότου είμαστε έτοιμη να εισάγουμε το εθνικό νόμισμα. Από την στιγμή που το εθνικό νομισματοκοπείο θα αντικαταστήσει το ευρώ σαν εσωτερικό νόμισμα, θα γίνει δυνατή η εφαρμογή ορισμένων άμεσων πολιτικών:
1. Αποκατάσταση της νομισματικής «μαύρης τρύπας» που έχει δημιουργήσει το ευρώ και ανέρχεται περίπου στα 30 δις ευρώ ετήσια.
2. Δραστική αύξηση λαϊκών εισοδημάτων και εργατικών αμοιβών με σκοπό την αντίστοιχη άνοδο του τζίρου της αγοράς και την δημιουργία ροπής προς αποταμίευση.
3. Εγγύηση και σταδιακή αποκατάσταση των λαϊκών καταθέσεων στις τράπεζες που σήμερα είναι μόνο μια λογιστική εγγραφή χωρίς αντίκρισμα.
4. Διαγραφή όλων των ιδιωτικών χρεών (νοικοκυριών και μικρομεσαίων) που δεν μπορούν να αποπληρωθούν και θεσμοθέτηση πλαφόν στην πληρωμή των υπολοίπων στο 25% επί του αρχικού κεφαλαίου.
5. Ανεξάρτητη χρηματοδότηση μιας αυτοδύναμης ανάπτυξης της παραγωγής (κυρίως και με προτεραιότητα της πρωτογενούς, αγροτικής, παραγωγής) στην βάση των πιο άμεσων ζωτικών αναγκών του πληθυσμού, της οικονομίας και των διεθνών σχέσεων της χώρας.
6. Επιβολή καθεστώτος ελέγχου της κίνησης (εισαγωγής-εξαγωγής) του κεφαλαίου, καθώς και του εξωτερικού εμπορίου ώστε να περιοριστεί δραστικά το καθεστώς ασυδοσίας που υπάρχει σ’ αυτούς τους τομείς.
Οι πολιτικές αυτές εξασφαλίζουν ότι η έκδοση εθνικού νομίσματος και πρόσθετη κυκλοφορία νομίσματος δεν θα λειτουργήσουν πληθωριστικά. Επιπλέον η υποστήριξη του νομίσματος με τέτοιες πολιτικές, αλλά και το γεγονός ότι δεν πρόκειται να το μετατρέψουμε σε αντικείμενο κερδοσκοπίας της διεθνούς αγοράς νομισμάτων, θα επιτρέψουν στο νόμισμα να είναι σταθερό και να απηχεί τις πραγματικές ανάγκες της ελληνικής οικονομίας.
Τέλος, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι στα πλαίσια μια τέτοιας πολιτικής δεν είναι αναγκαία η πολιτική των διαρκών υποτιμήσεων, ούτε το νόμισμα θα δεχτεί τρομαχτικές υποτιμητικές πιέσεις. Άλλωστε η αξία ενός νομίσματος το οποίο δεν παίζει στις διεθνείς αγορές νομισμάτων, καθορίζεται από την δυναμική της εσωτερικής παραγωγής και την έκταση των διεθνών οικονομικών δεσμών και σχέσεων, που σήμερα είναι σε τραγικό επίπεδο. Η διαδικασία αυτή εξασφαλίζει μια ομαλή μετάβαση από το ευρώ στο νέο εθνικό νόμισμα, χωρίς βίαια τραντάγματα και σε αντιστοιχία με τις ανάγκες των εσωτερικών συναλλαγών.
Από κει και πέρα ο δρόμος είναι ανοιχτός για ένα ευρύτατο σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης της οικονομίας και πλήρους απασχόλησης. Θα έχουμε επιτέλους τα χρηματοδοτικά μέσα, αλλά και τα μακροοικονομικά εργαλεία για να το κάνουμε πράξη.

ΣΣτου  paragoume.wordpress.com : επειδή στην άποψη του κου Καζάκη χρησιμοποιήθηκε μέρος των θέσών του για ολοκληρωμένη εικόνα των θέσεών του διαβάστε από το link όλη την ανάρτησή του και συμπληρωματικά την παρακάτω http://dimitriskazakis.blogspot.com/2011/11/blog-post_28.html

Λόγω της μεγάλης έκτασης της ανάρτησης θα ακολουθήσει περίληψή της και τοποθέτηση

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s